Opnieuw een mooi artikel van onze inmiddels vaste bijdrager Boudewijn Meijer. Zijn visie die wordt uitgedragen in dit stuk komt heel goed overeen met diverse internationale onderzoeken naar de effecten van martial arts op niet alleen het fysieke maar vooral ook het welzijn van mensen. Een perspectief dat niet vaak genoeg kan worden belicht!

Hebben vechtsporten wel een positieve invloed op de mentale gezondheid

Zo’n elf jaar geleden bestelde ik een nieuwe zwarte band bij de KBN, omdat mijn band uit 1986 niet meer om mijn middel paste. Dertig jaar niet actief zijn, doet de zwembandjes groeien. Ik besloot daarom karate weer op te pakken, om mijn fysieke gesteldheid wat op peil te krijgen, maar realiseerde me niet dat het neveneffect mentale gezondheid zou zijn.

Hoe je het ook wendt of keert, hoe ouder je wordt, hoe meer je fysiek en mentaal aftakelt. Een harde realiteit. Om deze teloorgang wat af te remmen is actief blijven van essentieel belang. Niet alleen lichamelijk maar ook mentaal. Daarom zijn lezen, kruiswoordpuzzels en spelletjes goede mentale stimulansen.

Maar hoe zit dat nu met vechtsporten in zijn algemeenheid? Kunnen Kickboksen, Muy Thai, Savate, MMA, etc. en de traditionele oosterse evenknieën zoals Judo, Karate, Aikido, Taekwondo, etc. een positieve impact hebben op de mentale gezondheid en weerbaarheid van een individu?

Hoe vechtsporten de cognitie verbeteren

Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat het met regelmaat trainen van een vechtsport, cognitieve functies (o.a. aandacht, geheugen, perceptie, zelfbewustzijn, motivatie) significant kan verbeteren. Een studie, die gepubliceerd werd in het wetenschappelijk tijdschrift Frontiers in Psychology, concludeerde dat vechtsporters beter presenteerden op aandachtstesten dan niet vechtsporters. De hoge scores waren voornamelijk te vinden in:

  • Alertheid
  • Focus
  • Reactiesnelheid op onverwachte situaties

Dit zijn feitelijk de sleutelelementen van zowel kumite als kata, gezien vanuit een karateperspectief.

In de studie concludeerde men dat deze onderdelen iemand niet alleen tot een goede vechtsporter maken, maar dat de positieve impact op het dagelijkse leven zoals multitasken en probleemoplossend denken, niet te onderschatten is.

Een Italiaanse studie toonde aan dat vechtsporten een positieve impact hebben op een verbeterd werkgeheugen. De studie toonde aan, via het onthouden van getallenreeksen, dat karateka’s beter presteerden dan de controlegroep. Dit toont aan dat vechtsporten het brein in die zin uitdagen, wat weer een positief effect kan hebben op cognitieve vaardigheden.

Mentale veerkracht die een vechtsport teweegbrengt

Nu komen wij op een onderdeel waar ik zelf nooit bij stil had gestaan. Een toch wel bijzonder aspect van voornamelijk de traditionele oosterse vechtsporten zijn meditatie en gecontroleerde ademhaling. Bij veel traditionele vechtsporten is er traditiegetrouw één of andere vorm van meditatie tijdens het afgroeten aan het begin en einde van de les. En controle over de ademhaling is een fundamentele basis van elke vechtsport. De vraag is wat wij daaraan hebben in ons dagelijkse leven?

Onderzoek gepubliceerd in de European Journal of Human Movement laat zien dat jongvolwassenen die een vechtsport beoefenen beter omgaan met stressvolle situaties. Niet onbelangrijk in onze maatschappij waar mentale tegenslagen als overspannenheid (burn-out) een modern fenomeen is.

De mentale veerkracht die een vechtsport teweeg kan brengen, kan ook positieve impact hebben op bijvoorbeeld 70-plussers, die wat vaker gevoelens van depressie kunnen ondervinden, vooral wanneer ze alleenstaand zijn, en een gebrek aan zelfvertrouwen een probleem kan vormen.

Binnen de vechtsporten zijn er natuurlijk verschillende vormen van “stressvolle” situaties, waarmee je leert om te gaan. Ik noem een aantal voorbeelden: het focussen op de uitvoering van een kata en het concentreren op het hier-en-nu; de spanning van een (superieure) tegenstander tijdens het sparren; wedstrijd- en examenstress; en zo zijn er nog talloze scenario’s te bedenken. Allemaal te overwinnen door een goede mind-set en ademhaling.

Sociale verbinding in vechtsporten

Als einzelgänger, pur sang, heb ik eigenlijk ook nooit stilgestaan bij sociale bindingen die vechtsporten teweeg kunnen brengen. In een land waar het verenigingsleven toch wel uniek genoemd mag worden, in vergelijking met overige Europese landen, is dat eigenlijk niet zo vreemd. Hoewel de individuele groei voor velen een persoonlijk doelstelling is, bevorderen veel vechtsporten (wellicht onbewuste) sociale interacties. Het wederzijds respect tonen, met elkaar samenwerken tijdens partneroefeningen, elkaar corrigeren en verbeteren, rekening houden met beperkingen, etc. Dit alles versterkt de saamhorigheid.

En dan wil ik nog graag een element benoemen dat soms ver te zoeken is bij een teamsport als voetbal, namelijk wederzijds respect. Wederzijds respect zit eigenlijk in het DNA van bijna elke vorm van vechtsport. Bij traditionele vechtsporten begint dat al bij het betreden en verlaten van de dojo, bij aanvang en afsluiting van de training en bij de partneroefeningen.

Amerikaans onderzoek wijst dan ook uit dat kinderen in een anti-pestprogramma door vechtsporttrainingen minder agressief gedrag vertoonden en eerder geneigd waren een ander te helpen wanneer deze gepest werd.

Kritiek op vechtsporten

De beelden van UFC en ONE Champion competities, geven de indruk bij de onwetende leek, dat het één en al agressiviteit is binnen en buiten de ring. Vooral de showmannetjes en – vrouwtjes, die gedreven zijn door aandacht en (ogenschijnlijk) respectloos met hun tegenstander omgaan, helpen niet echt.

Onderzoeken wijzen uit dat vechtsporten agressie juist niet aanmoedigen en dat vooral bij kinderen de verbale en fysieke agressie afnam bij het uitoefenen van een traditionele vechtsport. Vooral wanneer controle en zelfbeheersing een integraal onderdeel vormen van het lesprogramma. Dit uiteraard  onder voorwaarde dat er een degelijk lesprogramma uitgevoerd wordt door deskundige en goed opgeleide trainers en begeleiding.

Dit is dan ook de reden dat het opleidingstraject van de KBN, volledig aan de richtlijnen voldoet van het NOC*NCF. Daarnaast heeft de KBN in 2022 het KBN Keurmerk geïntroduceerd, dat aangeeft dat een karatevereniging voldoet aan hoge kwaliteits- en veiligheidseisen. Dit keurmerk benadrukt het belang van een professionele en veilige omgeving voor ieder lid, van beginner tot topatleet. Het keurmerk speelt ook een rol bij grotere maatschappelijke thema’s zoals inclusiviteit, veiligheidsbeleid en normen en waarden binnen sportverenigingen. Hierdoor kunnen ouders, leden en andere belanghebbenden erop vertrouwen dat de beoefening van karate binnen hun club aan hoge standaarden voldoet.

Ik zou dan ook willen concluderen dat vechtsporten wel degelijk een positieve impact op de mentale gezondheid hebben, en ik hoop dan ook tot aan mijn graf de heian’s/pinan’s naar behoren uit te kunnen blijven voeren.

Bronvermelding: